Hawle koppelingen

Hawle koppelingen zijn professionele koppelingen voor PE- en tyleenleidingen. Ze worden vooral toegepast bij zwaardere en technisch veeleisende leidinginstallaties, zoals hoofdleidingen, waterdistributie en bepaalde gasinstallaties. Binnen het assortiment van PVCVoordeel vind je zowel Hawle koppelingen voor water als specifieke Hawle gaskoppelingen. Die twee productgroepen mogen niet door elkaar worden gebruikt.
Voor PE-gasleidingen heeft PVCVoordeel onder andere Hawle rechte koppelingen, T-stukken, knieën, koppelingen met schroefdraad, overgangskoppelingen en steunbussen. De gasuitvoeringen zijn specifiek ontwikkeld voor gas en worden aangeboden met GASTEC QA-certificering bij de betreffende producten. Zoek je een robuuste koppeling voor een professionele PE-installatie? Dan is Hawle een merk om nadrukkelijk te overwegen.

Wat is een Hawle koppeling?

Een Hawle koppeling is een mechanische leidingverbinding waarmee PE-leidingen met elkaar of met andere onderdelen kunnen worden verbonden. Afhankelijk van de uitvoering kun je een Hawle koppeling gebruiken om:

• twee PE-leidingen recht te verbinden;

• een aftakking te maken;

• een bocht te maken;

• een PE-leiding op schroefdraad aan te sluiten;

• verschillende leidingmaten met elkaar te verbinden;

• van PE naar een ander leidingmateriaal over te gaan;

• een PE-gasleiding veilig te koppelen.

Hawle wordt vooral gekozen bij installaties waarbij robuustheid, betrouwbaarheid en professionele toepassing belangrijk zijn. PVCVoordeel positioneert Hawle onder andere voor hoofdleidingen, grotere diameters, waterdistributie en gasinstallaties.

Waarvoor gebruik je Hawle koppelingen?

Hawle koppelingen worden vooral toegepast bij:

Waterdistributie
Voor PE-hoofdleidingen en professionele waterinstallaties.

Gasleidingen
Voor daarvoor goedgekeurde PE-gasleidingen.

Grotere leidingdiameters
Waar een zware, betrouwbare verbinding nodig is.

Professionele installaties
Bij infrastructuur, agrarische toepassingen en andere technisch zwaardere projecten. Voor een eenvoudige tuinleiding is Hawle vaak meer dan noodzakelijk. Daar zijn bijvoorbeeld Unidelta- of VDL-koppelingen vaak praktischer. Bij een professionele hoofdleiding kan Hawle juist de logische keuze zijn.

Hawle koppelingen voor water of gas?

Dit is het belangrijkste onderscheid binnen deze productgroep. Er zijn Hawle koppelingen voor water en Hawle koppelingen voor gas. Die zijn niet automatisch onderling uitwisselbaar. Een koppeling die geschikt is voor water mag niet zomaar voor gas worden gebruikt. Andersom moet je voor drinkwater altijd controleren of de betreffende Hawle koppeling voor die toepassing is goedgekeurd. Bij PVCVoordeel worden de Hawle gaskoppelingen als aparte productgroep aangeboden voor PE-gasleiding.

Hawle gaskoppelingen

Voor een PE-gasleiding gebruik je speciale Hawle gaskoppelingen. Normale tyleenkoppelingen voor water niet geschikt zijn voor gas. Voor gas moet een koppelsysteem worden gebruikt dat daarvoor specifiek is ontworpen en gecertificeerd. Binnen het Hawle gassysteem vind je onder andere:

• rechte gaskoppelingen;

• gas T-stukken;

• gasknieën;

• schroefbussen;

• puntstukken;

• overgangskoppelingen;

• steunbussen.

Hawle gas steunbus

Bij Hawle gaskoppelingen speelt de steunbus een belangrijke rol. Bij een Hawle gaskoppeling een passende steunbus in de tyleenslang wordt geplaatst. De steunbus ondersteunt de leiding van binnenuit en helpt ervoor te zorgen dat de PE-buis rond blijft wanneer de koppeling wordt gemonteerd. Dat is belangrijk voor een veilige, gasdichte verbinding. De steunbus moet passen bij:

• de buitendiameter van de gasleiding;

• de wanddikte van de leiding.

Gebruik dus niet alleen een steunbus met ongeveer dezelfde diameter, maar controleer de exacte uitvoering.

Welke maten Hawle gas steunbussen zijn er?

PVCVoordeel biedt Hawle gas steunbussen voor PE-gasleiding van 20 tot en met 63 mm. Daarmee sluiten de steunbussen aan op veelgebruikte gasleidingdiameters zoals:

• 20 mm;

• 25 mm;

• 32 mm;

• 40 mm;

• 50 mm;

• 63 mm.

Hawle rechte koppeling gas

Een rechte Hawle koppeling voor gas gebruik je om twee PE-leidingen gas met elkaar te verbinden. Bij een gasleiding kan de opbouw bijvoorbeeld zijn:
PE-gasleiding → steunbus → Hawle koppeling → steunbus → PE-gasleiding
Gebruik altijd exact de koppeling en steunbussen die bij de leidingmaat en toepassing horen.

Hawle T-stuk gas

Met een Hawle T-stuk voor gas maak je een aftakking in een PE-leiding voor gas. Bijvoorbeeld:
PE-gas hoofdleiding → steunbus → Hawle T-stuk → steunbus → hoofdleiding loopt door + extra aftakking
Voor gas heeft PVCVoordeel specifieke Hawle gas T-stukken in het assortiment.
Een T-stuk is geschikt wanneer je vanuit één hoofdleiding een tweede leidingtraject wilt maken.

Hawle knie 90 graden voor gas

Met een Hawle knie verander je de richting van de PE-leiding. PVCVoordeel heeft bijvoorbeeld een Hawle gasknie van 90° met PE-aansluiting en binnendraad met een drukklasse van 10 bar en GASTEC QA-keurmerk. Een knie met schroefdraad is vooral handig wanneer de leiding niet alleen van richting moet veranderen, maar tegelijkertijd op een ander onderdeel moet worden aangesloten.

PE-gas tyleenleiding → steunbus → Hawle knie → steunbus → PE-gas tyleenleiding

Hawle koppeling met binnendraad

Een Hawle koppeling met binnendraad combineert een PE-aansluiting met een schroefdraadaansluiting.

Daarmee kun je bijvoorbeeld aansluiten op:

• messing puntstuk;

• afsluiter;

• overgangsfitting;

• ander geschikt onderdeel met buitendraad.

PVCVoordeel heeft bijvoorbeeld een Hawle gaskoppeling van 50 mm x 2" binnendraad met GASTEC QA-keurmerk en een opgegeven drukklasse van 10 bar.

Hawle puntstuk met buitendraad

Een Hawle gas puntstuk maakt de overgang van een PE-gasleiding naar buitendraad. Deze koppeling kan worden gebruikt voor de aansluiting op bijvoorbeeld een koperen draadkoppeling.
Een mogelijke opbouw is:
PE-gasleiding → Hawle puntstuk → passende koppeling met binnendraad → volgend leidingmateriaal
Controleer daarbij altijd of de complete overgang voor gas is toegestaan.

Hawle overgangskoppeling

Een Hawle overgangskoppeling wordt gebruikt wanneer je vanuit PE naar een andere leidingmaat of een ander leidingmateriaal wilt gaan. Een voorbeeld uit het assortiment van PVCVoordeel is de Hawle gas overgangskoppeling 25 mm x 22 mm. Deze uitvoering heeft een drukklasse van 10 bar en een GASTEC QA-keurmerk. Bij gasinstallaties moet ook hierbij de juiste steunbus worden gebruikt.

Hawle waterkoppelingen

Voor een PE-tyleenleiding voor watergebruik je Hawle tyleenkoppelingen water. Deze koppelingen zijn alleen geschikt voor water en niet voor gas. Voor gas moet een koppelsysteem worden gebruikt dat daarvoor specifiek is ontworpen en gecertificeerd. Binnen het Hawle watersysteem vind je onder andere:

• rechte koppelingen;

• T-stukken;

• knieën;

• schroefbussen;

• puntstukken;

• overgangskoppelingen.

Hawle rechte koppeling water

Een rechte Hawle koppeling voor water gebruik je om twee PE-leidingen voor water met elkaar te verbinden. Bij een waterleiding kan de opbouw bijvoorbeeld zijn:
tyleenslang → Hawle koppeling →tyleenslang
Gebruik altijd exact de koppeling die bij de leidingmaat en toepassing horen.

Hawle T-stuk water

Met een Hawle T-stuk voor water maak je een aftakking in een PE-leiding. Bijvoorbeeld:
hoofdleiding → Hawle T-stuk → hoofdleiding loopt door + extra aftakking
Een T-stuk is geschikt wanneer je vanuit één hoofdleiding een tweede leidingtraject wilt maken.

Hawle knie 90 graden water

Met een Hawle knie verander je de richting van de PE-leiding. PVCVoordeel heeft bijvoorbeeld een Hawle knie van 90° met PE-aansluiting en binnendraad. Een knie met schroefdraad is vooral handig wanneer de leiding niet alleen van richting moet veranderen, maar tegelijkertijd op een ander onderdeel moet worden aangesloten.

Hawle koppeling met binnendraad

Een Hawle koppeling met binnendraad combineert een PE-aansluiting met een schroefdraadaansluiting. Daarmee kun je bijvoorbeeld aansluiten op:

• messing puntstuk;

• afsluiter;

• overgangsfitting;

• ander geschikt onderdeel met buitendraad.

PVCVoordeel heeft bijvoorbeeld een Hawle koppeling van 

Hawle puntstuk met buitendraad

Een Hawle puntstuk maakt de overgang van een PE-leiding naar buitendraad. Een mogelijke opbouw is:
PE-leiding → Hawle puntstuk → passende koppeling met binnendraad → volgend leidingmateriaal
Controleer daarbij altijd of de complete overgang voor gas is toegestaan.

Hawle overgangskoppeling

Een Hawle overgangskoppeling wordt gebruikt wanneer je vanuit PE naar een ander leidingmateriaal wilt gaan. Hiermee maak je een overgang van tyleenslang naar een koperen buis. 

Welke Hawle koppeling heb ik nodig?

Gebruik deze eenvoudige keuzehulp:

Controleer daarna altijd:

1. de leidingdiameter;

2. de wanddikte waar relevant;

3. water of gas;

4. maximale werkdruk;

5. benodigde certificering.

Op onze adviespagina Welke tyleenkoppeling heb ik nodig? lees je alles over de verschillende tyleenkoppelingen en hun toepassingen. Met onze handige interactieve keuzehulp tyleenkoppeling weet je in een paar stappen welke tyleenkoppeling je moet hebben voor jouw project. 

Welke diameter Hawle koppeling heb ik nodig?

Bij PE-leiding wordt de koppeling gekozen op basis van de buitendiameter van de leiding. Wil je weten welke diameter tyleenslang past voor jouw project? Bekijk dan onze adviespagina Welke diameter tyleenslang heb ik nodig? Veel voorkomende maten zijn bijvoorbeeld:

Bij gas moet daarnaast de steunbus passen bij zowel de diameter als wanddikte van de PE-gasleiding.

Hawle koppeling 20mm

Een 20 mm Hawle koppeling is geschikt voor PE-leiding met een buitendiameter van 20 mm, mits de uitvoering bij de toepassing hoort. Voor gas moet bijvoorbeeld een specifieke Hawle gaskoppeling worden gecombineerd met een 20 mm steunbus die past bij de gebruikte gasleiding.

Hawle koppeling 25mm

25 mm is een veelvoorkomende maat bij kleinere PE-leidingen. Binnen het gasassortiment is bijvoorbeeld een directe Hawle overgang van 25 mm PE naar 22 mm verkrijgbaar. Controleer altijd of je een:

• rechte verbinding;

• overgang;

• T-stuk;

• knie;

• draadkoppeling

nodig hebt.

Hawle koppeling 32mm

32 mm wordt veel gebruikt voor grotere PE-leidingen en hoofdleidingen. PVCVoordeel heeft onder andere een Hawle gas knie van 32 mm x 1" binnendraad. Bij gas moet de 32 mm Hawle steunbus aansluiten op de precieze wanddikte van de leiding.

Hawle koppeling 40mm, 50mm en 63mm

Voor grotere leidingen zijn Hawle koppelingen eveneens interessant vanwege hun professionele karakter. Bij PVCVoordeel loopt de Hawle gas steunbuslijn tot en met 63 mm. Daarnaast zijn verschillende koppelingen met PE- en schroefdraadaansluitingen beschikbaar. Deze diameters zie je vooral terug bij grotere transport- en hoofdleidingen.

Hawle of Unidelta?

Welke koppeling beter is, hangt af van de installatie. Unidelta is een praktische keuze voor veel normale waterleidingen, tuininstallaties, drinkwater en beregening. Hawle is vooral interessant voor:

• professionele infrastructuur;

• hoofdleidingen;

• zware belasting;

• grotere diameters;

• specifieke gasinstallaties.

Voor een normale particuliere buitenkraan is Hawle vaak niet nodig. Voor een zwaardere professionele toepassing kan het juist een betere keuze zijn.

Hawle of VDL?

VDL wordt veel gebruikt voor PE-waterleidingen en beschikt bij de betreffende waterkoppelingen over KIWA-goedkeuring. PVCVoordeel vermeldt expliciet dat een normale VDL-waterkoppeling niet geschikt is voor gas; daarvoor gebruik je Hawle gaskoppelingen. Daarom is de toepassing bepalend:
PE-waterleiding → bijvoorbeeld VDL, Unidelta of geschikte Hawle waterkoppeling
PE-gasleiding → daarvoor goedgekeurde Hawle gaskoppeling

Hawle of Isiflo?

Isiflo wordt veel toegepast voor compacte en professionele PE-waterverbindingen. Hawle onderscheidt zich vooral bij zwaardere infrastructuur en specifieke gas- en waterdistributietoepassingen. Hawle is een logische keuze bij zware professionele installaties. Kies dus niet alleen op merk, maar vooral op:

• toepassing;

• materiaal;

• maat;

• werkdruk;

• certificering.

Hawle koppelingen voor gas herkennen

PE-gasleiding is zwart met gele markering. De bijbehorende gaskoppelingen zijn specifiek als Hawle gasproducten aangeduid.  Ga nooit uitsluitend op kleur af.

Controleer altijd:

• productnaam;

• technische gegevens;

• GASTEC QA waar vereist;

• leidingmaat;

• toepassing.

Wat betekent GASTEC QA?

Bij verschillende Hawle gasproducten van PVCVoordeel wordt GASTEC QA als keurmerk vermeld, waaronder de 25 x 22 mm overgangskoppeling, 50 mm x 2" schroefbus en 32 mm gasknie. Voor een gasinstallatie is certificering belangrijk omdat onderdelen aantoonbaar voor die toepassing geschikt moeten zijn. Controleer altijd het keurmerk van het specifieke product dat je bestelt.

Hoe monteer je een Hawle gaskoppeling?

Gasinstallaties zijn veiligheidskritisch. De exacte montage moet daarom volgens de officiële Hawle-productinstructies en toepasselijke installatievoorschriften worden uitgevoerd. Globaal is vooral belangrijk:

Stap 1: controleer de PE-gasleiding

Controleer:

• diameter;

• wanddikte;

• beschadigingen;

• vervorming;

• vervuiling.

Stap 2: maak een rechte snede

Zaag of knip de leiding met geschikt gereedschap, zoals een buisschaar of een PVC/PE zaag, haaks af.

Stap 3: bereid het leidinguiteinde voor

Verwijder bramen en bereid de leiding voor volgens de productinstructies.

Stap 4: plaats de Hawle steunbus

Gebruik exact de steunbus die bij diameter én wanddikte hoort.

Stap 5: monteer de koppeling

Monteer de Hawle koppeling volgens de officiële handleiding.

Stap 6: laat de gasinstallatie controleren

Een gasverbinding moet volgens de daarvoor geldende procedure op dichtheid en veiligheid worden getest voordat de installatie in gebruik wordt genomen.

Waarom is de steunbus bij gas zo belangrijk?

PE is enigszins vervormbaar. Wanneer een koppeling rondom een PE-gasleiding wordt gemonteerd, moet de buis zijn juiste vorm behouden zodat de afdichting correct kan functioneren. De steunbus ondersteunt de leiding van binnenuit. PVCVoordeel schrijft daarom voor dat bij Hawle gaskoppelingen één of meer geschikte Hawle steunbussen worden gebruikt en dat deze moeten aansluiten op diameter en wanddikte van de gasleiding.

Kan ik een Hawle gaskoppeling zonder steunbus gebruiken?

Niet , dat kan niet. Bij de Hawle gaskoppelingen wordt een passende steunbus voorgeschreven voor een veilige gasdichte verbinding. Bestel de juiste steunbus daarom direct mee met de koppeling.

Kun je een Hawle waterkoppeling voor gas gebruiken?

Nee, niet tenzij die specifieke koppeling expliciet voor gas is gecertificeerd. Gebruik voor gas uitsluitend de daarvoor bedoelde Hawle gasproducten. Het feit dat twee koppelingen van hetzelfde merk zijn, betekent niet dat ze dezelfde toepassing hebben.

Kan een Hawle koppeling onder de grond?

Veel Hawle koppelingen zijn juist ontwikkeld voor infrastructuur en ondergrondse leidingtoepassingen. De exacte geschiktheid moet wel per product en installatie worden beoordeeld. Bij ondergrondse montage is onder andere belangrijk:

• juiste koppeling voor water of gas;

• juiste leidingmaat;

• spanningsvrije montage;

• correcte ondersteuning;

• naleving van de toepasselijke installatievoorschriften.

Bij gas moeten aanleg en controle door daarvoor vakbekwame personen worden uitgevoerd.

Hawle koppelingen voor drinkwater

Naast gas worden Hawle koppelingen ook gebruikt voor professionele waterdistributie. PVCVoordeel heeft Hawle daarom naast de categorie gaskoppelingen ook als merkoptie voor waterkoppelingen binnen het tyleenassortiment. Gebruik voor drinkwater uitsluitend een uitvoering die voor drinkwater is goedgekeurd.

Let daarbij op:

• materiaal;

• drukklasse;

• keurmerk;

• maatvoering;

• toepassing.

Drukklasse van Hawle koppelingen

De drukklasse verschilt per product. Zo hebben meerdere specifieke Hawle gasproducten een drukklasse van 10 bar, waaronder de 25 x 22 mm overgangskoppeling, 50 mm x 2" koppeling en 32 mm x 1" knie. Ga daarom niet uit van één vaste drukklasse voor alle Hawle koppelingen. Controleer altijd de specificaties van de gekozen variant.

Veelgemaakte fouten bij Hawle koppelingen

Water- en gaskoppelingen verwisselen

Gebruik uitsluitend een koppeling die voor de betreffende toepassing is goedgekeurd.

Steunbus vergeten bij gas

Bij het Hawle gassysteem is de juiste steunbus essentieel.

Alleen naar de diameter kijken

Bij gas is ook de wanddikte van de leiding belangrijk voor de steunbus.

Verkeerde schroefdraad bestellen

Controleer zowel de inchmaat als binnen- of buitendraad.

Een gasverbinding niet professioneel laten testen

Een visuele controle is niet voldoende voor een gasinstallatie.

Hawle kiezen terwijl een eenvoudiger koppeling volstaat

Voor een eenvoudige waterleiding kan een ander PE-koppelsysteem economischer zijn.

Welke Hawle koppeling moet ik bestellen?

Bepaal achtereenvolgens:

1. Is het een water- of gasleiding?
Dit bepaalt welke productserie je nodig hebt.

2. Welke buitendiameter heeft de PE-leiding?
Bijvoorbeeld 20, 25, 32, 40, 50 of 63 mm.

3. Welke verbinding wil je maken?
Recht, bocht, aftakking, overgang of schroefdraad.

4. Is het een gasleiding?
Selecteer dan ook de passende steunbus op diameter en wanddikte.

5. Welke drukklasse en certificering zijn nodig?
Controleer altijd de technische gegevens van de specifieke koppeling.

Hawle koppelingen kopen bij PVCVoordeel

Bij PVCVoordeel vind je Hawle koppelingen voor professionele PE-leidingsystemen, waaronder specifieke uitvoeringen voor gas. Voor PE-gasleiding kun je onder andere kiezen uit:

• Hawle rechte gaskoppelingen;

• Hawle gas T-stukken;

• Hawle gas knieën;

• Hawle schroefbussen;

• Hawle puntstukken;

• Hawle overgangskoppelingen;

• Hawle gas steunbussen.

De gasproducten zijn specifiek bedoeld voor de daarvoor geschikte PE-gasleiding en verschillende uitvoeringen worden geleverd met GASTEC QA-certificering. Kies bij gas niet alleen de koppeling, maar bestel meteen de juiste steunbus die past bij de diameter én wanddikte van de leiding. Voor waterinstallaties kies je een daarvoor bedoelde Hawle waterkoppeling en controleer je de benodigde maat, drukklasse en drinkwatergeschiktheid.

Waarom kiezen voor Hawle?

Hawle is vooral interessant wanneer een PE-installatie meer vraagt dan een eenvoudige tuinwaterleiding. Denk aan:

• professionele hoofdleidingen;

• waterdistributie;

• grotere diameters;

• zware mechanische belasting;

• specifieke gasleidingsystemen;

• technisch veeleisende leidinginstallaties.

Dat maakt Hawle een aanvulling op de andere koppelsystemen bij PVCVoordeel. Waar Unidelta en VDL veel worden gebruikt voor normale waterinstallaties, richt Hawle zich sterk op het professionele en infrastructurele segment.

Conclusie

Hawle koppelingen zijn professionele koppelingen voor PE-leidingen en worden vooral gebruikt bij hoofdleidingen, waterdistributie, grotere diameters en specifieke gasinstallaties. Voor gas gebruik je uitsluitend de daarvoor bedoelde Hawle gaskoppelingen. Bij deze verbindingen moet volgens de productinformatie van PVCVoordeel ook een passende Hawle steunbus worden gebruikt. Die steunbus moet aansluiten op zowel de diameter als de wanddikte van de PE-gasleiding. Binnen het assortiment vind je verschillende verbindingstypen, waaronder rechte koppelingen, T-stukken, knieën, schroefdraadkoppelingen en overgangen. Kies de juiste Hawle koppeling daarom altijd op basis van vier gegevens: water of gas, leidingdiameter, verbindingstype en vereiste drukklasse/certificering. Zo stel je een betrouwbaar PE-leidingsysteem samen dat past bij de toepassing.

Bekijk ook:

Tyleenkoppeling gas,

Tyleenslang HDPE

Veelgestelde vragen over Hawle koppelingen

Wat zijn Hawle koppelingen?

Hawle koppelingen zijn professionele leidingkoppelingen voor onder andere PE-water- en gasleidingen. Ze worden vooral toegepast bij hoofdleidingen, infrastructuur en technisch zwaardere installaties.

Zijn Hawle koppelingen geschikt voor gas?

Specifieke Hawle gaskoppelingen wel. Gebruik alleen de uitvoeringen die expliciet voor gas zijn bedoeld en correct zijn gecertificeerd.

Zijn normale tyleenkoppelingen geschikt voor gas?

Nee. PVCVoordeel geeft expliciet aan dat koppelingen voor PE-waterleiding niet voor de gasleiding gebruikt mogen worden.

Heb ik bij een Hawle gaskoppeling een steunbus nodig?

Ja. Volgens PVCVoordeel moet bij iedere Hawle gaskoppeling een passende steunbus in de PE-gasleiding worden gebruikt.

Welke maten Hawle gas steunbussen zijn verkrijgbaar?

PVCVoordeel biedt deze aan voor diameters van 20 tot en met 63 mm.

Wat is GASTEC QA?

GASTEC QA is het keurmerk dat PVCVoordeel bij verschillende Hawle gasproducten vermeldt. Controleer altijd of het specifieke product dat je kiest deze certificering heeft.

Bestaan er Hawle T-stukken?

Ja. Er zijn onder andere Hawle gas T-stukken voor het maken van aftakkingen in PE-gasleiding.

Bestaan er Hawle knieën?

Ja. PVCVoordeel heeft bijvoorbeeld Hawle gas knieën van 90 graden.

Zijn er Hawle koppelingen met schroefdraad?

Ja. Er zijn uitvoeringen met binnen- en buitendraad voor aansluiting op andere geschikte leidingonderdelen.

Kan ik Hawle gebruiken voor drinkwater?

Hawle heeft ook koppelingen voor waterinfrastructuur. Gebruik alleen een uitvoering die expliciet voor drinkwater of de betreffende waterinstallatie is goedgekeurd.

Is Hawle beter dan Unidelta of VDL?

Niet per definitie. Hawle is vooral interessant bij professionele hoofdleidingen, grotere diameters en zware toepassingen. Voor een eenvoudige water- of tuinleiding kan Unidelta of VDL praktischer zijn.